gedichtenlaboratorium van special arts

Schrijf gedichten in 10 stappen met uitleg en handige extra's

extra hulpmiddelen bij het begeleiden

gedichtenonderwerpenliteratuuraan de slagwerkvormen

gedichten met onderwerpen

Onderstaande gedichten zijn geschreven binnen het project Het Gedicht van Stichting AGO in 2014, 1999 en 2000. De gedichten zijn gepubliceerd in de bundels Dag taart op tafel, Mijn hersens denken als ik slaap en Ik schilder de honden blauw (zie de literatuurlijst onder Gereedschap).

Bij iedere tekst vind je een aantal onderwerpen (verstopt onder de titel) waarmee je een vertelkring kunt beginnen of waar vanuit je kunt gaan schrijven.

Dag taart op DE tafel
Mogelijke onderwerpen:
  • Wanneer deed jij iets liefs voor iemand anders?
  • Heb jij ook wel eens iets bezeerd?
  • Groet jij ook wel eens een 'ding'

Dag taart
op de tafel
die geef ik aan mama.
dag taart
pappa moet hem doorgeven
mama mag niet bewegen.
dag lekkere taart.
ze heeft een zere hand

Joyce Schoemaker
Uit: Dag taart op tafel

Avondeten
Mogelijke onderwerpen:
  • Hoe gaat bij jou het tafel dekken?
  • Hoe eet je in de zomer?
  • Wat vindt jij lekker of juist vies
    en wanneer at je dat voor het laatst?

Spitskool vanavond
met schnitzel
Het avondeten klaarzetten
Niet te veel inslaan
vooral in de zomer

Sandra van Paassen
Uit: Dag taart op tafel

Appelgebakkie
Mogelijke onderwerpen:
  • Wanneer eet jij taart?
  • Waarvan eet jij altijd net iets te veel?
  • Wat wordt er bij jou thuis bezorgd? *
* sluit aan bij het wedstrijdthema Onderweg

De appeltaart, die wordt gebakken.
Albert krijgt een gebakkie.
Albert vindt het lekker.

Wil jij een stukkie gebakkie.
Jij moet even proeven.
Jouw stukkie appelgebakkie.

Vind jij lekker, hè?
Ja, jij krijgt toch nog een stukkie.
Die vind jij zo lekker, ja.

De bakker is geweest.
Hij heeft brood gebakkie.
Afgebakkie brood.

Albert Duit
Uit: Dag taart op de tafel

lieve marijke
Mogelijke onderwerpen:
  • Wanneer mis je iemand?
  • Keren dat je iets miste *
  • Keren dat je iemand een kusje gaf

* sluit aan bij het wedstrijdthema Onderweg

lieve marijke
wil jij me missen
heb ik getekend
met strikje erbij
heel veel tranen
veel geluk
groetjes van sanna
kusjes aan hebe
en steven
en ton en arno
en sanna en mama
en ook bregje
troosten
hoort er bij
wel zien
wil jij me zien ja
dat is goed
voor mij
wil jij me missen
met zakdoekjes
hoort er bij
beetje moeilijk
om je te zien
heel stil
in kist

kusjes voor sanna

Sanna de Champeaux,
Prijswinnaar poëziewedstrijd 1999

Fantasie
Mogelijke onderwerpen:
  • Wat doe je alleen, maar zou je liever met iemand samen doen?
  • Dingen die je je wel eens voorstelt *
  • Spelletjes die je speelt

Ik speel altijd
Dat ik regisseuse ben
Bij telekids.

Ik heb ook nog
Een eigen show.

Maar mijn collega
Is er mee opgehouden.

Nu zoek ik een nieuwe
Die meespeelt.

Marjolein Schoen, 1999

aan dannie donker ik vint je en
Mogelijke onderwerpen:
  • Heel hard met iemand lachen
  • Hoe je verkering kreeg
  • Dingen die je heel leuk aan iemand vindt

aan dannie donker ik vint je en
heel lief meiten eg waar maar dat
is wel zo annie ik kanen heel leuk
met jouw omgaan annie eg waar
maar ook onzet met je lachgen annie
eg waar ik kanen ook heel leuk met je
omgaan annie maar dat is toch
zo annie ik kanen ook heel leuk
met je lachgen annie ik me het
eg waar maar ook omdat je zo en
heel leuk meieiten ben annie eg
maar dat was je toch al annie
maar ook omdat je ook zo en leuk
hooften bent annie eg waar
annie je bent ook mijn vriendin
annie eg waar maar het was
eg waar ik heb ook notten en heel heel
annie je hadt en dat krijg ik toch
notten annie

Coby Bos, 1999

Zonneschijn, zit in
Mogelijke onderwerpen:
  • Hoe je merkt dat een nieuw seizoen begint? *
  • Wat doe je als het lekker weer is? *
  • Dingen die je doet in de natuur *

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Onderweg

Zonneschijn, zit in
De bloei.

In de bloei
Komt de bloem uit.

's Nachts komt de maandag schijnen
tegen de sterren.

De tuinen zitten in
de bloei en
er komen radijsjes
aan.

Rob Bakker, 1999

Wat ik doe met mijn haar
Mogelijke onderwerpen:
  • Moest iemand jou wel eens ergens bij helpen?
  • Hoe maak je jezelf mooi?
  • Dingen die goed lukken

Ik ga naar het personeel
En vraag of ze mijn haar willen vlechten
Want dat kan ik zelf niet

En sommige dames zeggen dan dat kan ik niet -
Maar ik wil het wel proberen

En als het dan gelukt is. Dan zeggen ze Karin -
Dat moet je meer doen. Dat ziet er verzorgder uit

Karin van Hooff, 2000

Haal brood!
Mogelijke onderwerpen:
  • Dingen die je moet doen, al doe je ze liever niet
  • Geven mensen je wel eens een opdracht?
  • Wat heb je wel eens gedaan terwijl je eigenlijk niet durfde?

Haal brood!
haal melk!
doe koffie in de kan!
dek de tafel!
schiet op Jolanda!
werk door Jolanda!
laat gaan Jolanda!

commanderen
als ze dat doen
doe ik het niet

doe maar zelf
probeer ik
dan te zeggen
als ik durf…

Jolanda Rapati, 2000

Ik was bang
Mogelijke onderwerpen:
  • Ben jij wel eens bang?
  • Bij wie kom je wel eens heel dichtbij? *
  • Wat doe je als het onweert? *

  • * sluit aan bij het wedstrijdthema Onderweg

Ik was bang
Ik was mijn bed uit na
vijf minuten

Ik mag beneden komen
op de bank liggen en slapen
bij mijn vader en moeder
Heel dicht bij elkaar zitten

Mijn vader vindt onweer leuk
Hij gaat kijken

Als ze naar bed gaan
ga ik er tussenin liggen
Mijn vader en moeder zijn
veel warmer dan ikzelf

Agnes van Gijlswijk, 2000

De PVDA-man
Mogelijke onderwerpen:
  • Wie geef je wel eens een hand?
  • Onverwachte ontmoetingen *

* sluit aan bij het wedstrijdthema Onderweg

De PVDA-man
van de regering
allemaal dingen

Ik heb hem een hand gegeven
op de Herengracht
Hij kwam spreken
over dingen allemaal

Sientje Holt, 2000

Onderweggedichten

Ik fiets

Ik fiets,
met veel plezier
naar zeeën van bloemen
en
de akkers van boerengoed.

Stranden
De zee
Het mooie zonnetje van hier
vlak om de hoek.

Een minuutje of tien
het stralende uitzicht langs de
polder van Wilhelminadorp
een kilometer of drie hiervandaan.

Monicque Smallegange

fIETSEN
Mogelijke onderwerpen:
  • Welke kleuren zie jij (waar?) onderweg?
  • En welke geuren?

Fietsen

tinten groen

bloemen van wind
stilte door bomen

die geur
door bergen

zand
waait
stilte

Jeroen Bouwmeester
Uit: Dag taart op de tafel

de fiets
Mogelijke onderwerpen:
  • Waarheen ben jij wel eens gefietst?
  • Wat neem jij mee als je gaat fietsen?

fietsen is me lust en
me leven

ik fiets overal heen
amsterdam
broek in waterland
monnickendam
volendam
edam
zaandam

spelende kinderen
blije gezichten
fotocamera gaat altijd
mee

Nellie Roemer
Uit: Dag taart op de tafel

wereldreizen
Mogelijke onderwerpen:
  • Wanneer ging jij heel ver weg?
  • Wanneer voelde jij je vrij?

als ik een eindje fiets
door de dorpen in de buurt
maak ik een kleine wereldreis

als ik een heel eind fiets
door de dorpen verder weg
maak ik een grote wereldreis

als ik vrij ben
maak ik veel wereldreizen
op de fiets

Christian Lucas
Uit: Dag taart op de tafel

Onderweggedichten van 'andere' dichters

Echtpaar in de trein

voor Wobke

Met de allerliefste in een trein
kan aangenaam en leerzaam zijn.
De prachtig vormgegeven stoel
geeft allebei een blij gevoel.

Voor ‘t verre reisdoel kant en klaar
zit ik dus tegenover haar.
De trein maakt zijn vertrouwd geluid
en zij rijdt vóór-, ik achteruit.

We zien dezelfde dingen wel,
maar ik heel traag en zij heel snel.
Zij kijkt tegen de toekomst aan,
ik zie wat is voorbijgegaan.

Zo is de huwelijkse staat:
de vrouw ziet wat gebeuren gaat,
terwijl de man die naast haar leeft
slechts merkt wat zijn beslag al heeft.

Van nieuw begin naar nieuw begin
rijdt zij de wijde toekomst in,
en ik rij het verleden uit.
En beiden aan dezelfde ruit.

Willem Wilmink

De zonnebloem

Als ik in de bus zit
staat de zonnebloem
langs de kant

De zonnebloem is
mooi in de zomer

Ik schilder de
zonnebloem met
geel, bruin en wit

Ik ben gelukkig

Rob Bakker
Uit: Regen kun je ruiken

Een hond gaat op reis

Een hond verdwaalde op een keer
en hij verdwaalde steeds maar meer.

Op alle straten scheen de zon.
De hond kwam aan op een station.

Dat lange ding, wat zou dat zijn?
Hij wist het niet. Het was een trein.

Hij zocht een plaatsje eerste klas,
omdat het daar zo rustig was.

Die avond had het Jeugdjournaal
een vreemd verhaal:

een hond ging helemaal alleen
en eerste klas naar Heerenveen.

Nu heeft zijn baas hem afgehaald
en ook de lange reis betaald

en zit de hond op zijn gemak
weer bij zijn eigen etensbak

en hij vertelt aan ieder beest:
'Ik ben in Heerenveen geweest!'

Willem Wilmink

Ik steek mijn leven over

Ik steek mijn leven over

in een bootje van mezelf

Mijn hersens zijn mijn scheepsjournaal,

een opslagruim

van bijna elf.

Edward Van de Vendel

Onder de maan schuift

Onder de maan schuift de lange rivier
Over de lange rivier schuift moede de maan
Onder de maan op de lange rivier schuift de kano naar zee

Langs het hoogriet
langs de laagwei
schuift de kano naar zee
schuift met de schuivende maan de kano naar zee
Zo zijn ze gezellen naar zee de kano de maan en de man
Waarom schuiven de maan en de man getweeën gedwee naar de zee

Paul van Ostaijen

Vierregelige gedichten

De Ontdekking

Als je goed
om je heen kijkt
zie je dat alles
gekleurd is.

Wim T. Schippers

het konijn

HET KONIJN

het konijn leuk
het konijn liev
het konijn mooi

Dezjin Abdulwahed Ahmed

NIJN

Nijn is dood
Nijn zit in mijn hart
is niet hard
is zacht

Splinter Domela Nieuwenhuis Nyegaard
Uit: Dag taart op de tafel

uitkijken

als je dik bent
moet je ook
op je verjaardag
goed uitkijken

Minco Feringa
Uit: Dag taart op de tafel

vrolijk mens

nooit verdriet
ik heb nooit verdriet

nooit boos
ik ben nooit boos

altijd blij
ik ben altijd blij

altijd hartstikke blij
ik ben een heel vrolijk mens

Maikel Pichel
Uit: Dag taart op de tafel

Mijn puzzel

mijn puzzel vind ik wel mooi
met duizend stukjes
eerst de buitenkanten
en dan de kleuren

Astrid Holtkamp
Uit: Dag taart op de tafel

 

lijst met onderwerpen

Zomaar 'iets leuks vertellen' is niet voor iedereen makkelijk. Vertellen over een specifiek onderwerp is al gemakkelijker. Vertellen naar aanleiding van het verhaal van iemand anders gaat vaak vanzelf. Het ene verhaal roept het andere op. Een aansprekend onderwerp en een herkenbaar voorbeeld brengen de verhalen vanzelf boven.

Wat maakt een onderwerp geschikt?

Een goed onderwerp roept bij iedereen iets op. Daarvoor moet het niet te specifiek zijn; iedereen moet zich er in kunnen herkennen. Een te algemeen onderwerp is ook niet goed. Algemene onderwerpen leiden tot algemene verhalen, die vaak saai en voor de hand liggend zijn. Voor gedichten hebben we juist gedetailleerde en persoonlijke belevenissen van de deelnemers nodig.

Door steeds vragen te blijven stellen en het onderwerp levendig te houden, worden de verhalen en de vertelkring interessant en leuk om naar te luisteren. Juist de verhalen die onverwacht komen, leveren uiteindelijk de mooiste gedichten op.

Hoe kies je een onderwerp?

De lijst met onderwerpen is er om je te helpen bij het vinden van onderwerpen. De meest geschikte onderwerpen haal je echter uit je eigen belevingswereld. Wat heb jij vandaag meegemaakt? Is je iets opgevallen, bijvoorbeeld op straat of tijdens je werk?
Ga op die manier ook om met de voorbeeldlijst. Kun je zelf iets bedenken om te vertellen bij het onderwerp? Dan kun je er een vertelronde mee beginnen.

Je kunt ook een onderwerp halen uit een gedicht of een andere tekst, zoals gebeurde in stap 1 van Schrijf zelf. Onder het tabje Gedichten vind je allerlei gedichten met voorbeeldonderwerpen.

Na je eigen verhaal hoef je alleen nog maar te vragen: 'Wie van jullie heeft er ook wel eens….' Zonder dat je het door hebt, zit je in een vertelronde.

Lijst met mogelijke onderwerpen

Om je op weg te helpen.
1. Onderwerpen die aansluiten op het thema van de gedichtenwedstrijd van 2017: Onderweg

  • Dingen die gebeuren bij de voordeur
  • Plekken waar heel veel mensen zijn
  • Wat je tegen of in de regen doet
  • Dingen die je ziet/hoort/ruikt/voelt onderweg
  • Keren dat je verdwaald was / niet wist waar je was
  • Weggaan
  • Keren dat je te laat was / net op tijd was
  • Je tas inpakken
  • Waaraan je een keer zag dat er een nieuw seizoen is
  • Dingen waar je onderweg altijd naar kijkt onderweg
  • Een keer dat je ergens voor het eerst naar op weg ging.
  • Ben je wel eens helemaal alleen onderweg geweest? Hoe ging dat?
  • Loop je wel eens naast de weg?
  • Wat eet je onderweg, bv. naar school/werk of na het sporten terug naar huis? Waar? Hoe gaat dat?


2. Andere onderwerpen:

  • Plekken waar heel veel mensen zijn
  • Dingen waar je heel veel van hebt
  • Plekken waar rommel ligt
  • Wat je tegen of in de regen doet
  • Dingen met wielen, waar je wel eens op of in zit
  • een keer waarop iets moeilijks heel gemakkelijk ging
  • Plekken waar je niet mag komen, of waar je stiekem komt
  • Momenten dat je het koud had
  • Iets waar je heel goed in bent*
  • Keren dat je ergens op moest wachten
  • Momenten waarop je afscheid nam
  • Kleine beestjes
  • een keer dat je heel hard moest lachen
  • Per ongeluk of expres
  • Spelen
  • Een keer dat je schrok
  • Je zin krijgen
  • Dingen die je met je handen doet

literatuurlijst

Publicaties rondom Het Andere Gedicht:

 

en natuurlijk: facebook.com/HetAndereGedicht

Boeken over de werkwijze Taalvorming

VISSEN ZWEMMEN LEREN
over taalvorming en persoonlijke ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke handicap door het schrijven van gedichten – praktisch handboek
Emke Spauwen en Cees van der Pluijm (red.)
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2005

ZONDER BRIL KAN IK NIET ZIEN
Gedichten maken met verstandelijk gehandicapten
Jeannine Boset, Evert Hoogendoorn en Marike Jansen
Nijmegen, De Stiel / AGO, 1998

TAAL LEREN OP EIGEN KRACHT
Taalverwerving op school met behulp van de werkwijze van Taalvorming
Suzanne van Norden
Assen 2004, Koninklijke van Gorcum, 2004

TAALDRUKKEN - verder dan zeggen en schrijven
een handboek
Peter Dellensen, Leo Lentz e.a.
Baarn, Bekadidact, 1987

WERKEN MET TAALDRUKKEN
ervaringen en ideeën
Lucie Visch, Mirjam Zaat e.a.
Baarn, Bekadidact, 1993

SCHRIJVEN VAN GEDICHTEN EN VERHALEN
de oorspronkelijke, onverkorte, ongekuiste, gepreciseerde, verbeterde en gemoderniseerde versie van Schrijven van gedichten en verhalen, Utrecht (Teleac/NOT)
Cees van der Pluijm
Amsterdam, L.J. Veen, 2003 (tweede druk 2005)


Primair werk

DAG TAART OP TAFEL
156 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
over plezier
diverse auteurs, samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / Special Arts, 2014

BLIJF NOG EVEN
166 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
over liefde, vriendschap en familie
diverse auteurs, samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2005

IK SCHILDER DE HONDEN BLAUW
164 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
diverse auteurs , samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 2000

MIJN HERSENS DENKEN ALS IK SLAAP
159 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
diverse auteurs, samengesteld, ingeleid en bezorgd door Cees van der Pluijm
Nijmegen, De Stiel / AGO, 1999

mindmap: wat heb je nodig?

Mindmap van wat nodig is om samen aan de slag te gaan met poëzie

Niet tastbaar: steun online
Inspiratie: Mogelijke onderwerpen (voor vertelkring en/of schrijfopdracht)
  • een keer dat niemand naar je luisterde
  • een keer dat je iets deed wat eigenlijk niet mag
  • een keer dat je heel boos was
  • een keer dat je je gelukkig voelde
  • een keer dat je je naar voelde
  • een keer dat je uitbundig moest lachen
  • een keer dat je je schaamde
  • een keer dat je je onzeker voelde
  • een keer dat je schrok
  • een keer dat je loog
  • een keer dat je voelde dat het herfst werd (zomer/winter/lente)
  • een keer dat je iets deed waarvan je dacht dat je het eigenlijk niet kon
  • een keer dat je jezelf heel goed vond
  • een keer waarop je besloot iets NIET te doen
  • een keer dat je jaloers was
  • Keren waarin iemand iets liefs voor je deed
  • Keren waarop jij iets liefs voor iemand anders deed
  • een keer dat iets anders verliep dan de bedoeling was
  • dingen die veranderd zijn / een moment waarop iets veranderde
  • sterke geuren / momenten waarop je iets rook
  • een moment dat je opeens merkte dat het stil was
  • een moment dat een geluid je juist opviel
Inspiratie: werken met voorwerpen
  • neem iets mee uit je woning waar je waarde aan hecht
  • vertel eens iets over één van je kledingstukken
  • neem een brief/kaart mee die je van iemand hebt gekregen en vertel daarover
inspiratie: werken met beeld
  • pictogrammen
  • taaltekeningen
  • tekenlijstjes
  • prentenboeken
  • eenvoudige druktechnieken (stempelen, sjabloneren)
Achtergrond: didactiek
  • Vissen zwemmen leren
    over taalvorming en persoonlijke ontwikkeling bij mensen met een verstandelijke handicap door het schrijven van gedichten
    Emke Spauwen en Cees van der Pluijm (red.)
  • Zonder bril kan ik niet zien
    Gedichten maken met verstandelijk gehandicapten
    Jeannine Boset, Evert Hoogendoorn en Marike Jansen (tekst)
    Cees van der Pluijm (eindredactie en begeleiding)
  • Schrijven van gedichten en verhalen
    Amsterdam (L.J. Veen)
    Cees van der Pluijm
Inspiratie: poëzie
  • Dag taart op de tafel
    156 gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Als je goed om je heen kijkt zie je dat alles gekleurd is
    (gedichten voor kinderen van alle leeftijden)
    T. van Buul, B. Stigter
  • Mijn hersens denken als ik slaap
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Ik schilder de honden blauw
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Blijf nog even
    gedichten van mensen met een verstandelijke handicap
  • Een gaatje in de wereld
    de mooiste gedichten van kinderen 2012/2013
  • Er ligt een appel op een schaal
    Toon Tellegen
  • Geluk is gevaarlijk
    Rutger Kopland
  • Verzamelde Gedichten
    Hans Lodeizen
  • werk van (er zijn diverse bundels)
    Ted van Lieshout
  • Werk van (er zijn diverse bundels)
    Edward van de Vendel
  • Doen of laten
    Judith Herzberg
Inspiratie: proza
  • Misschien wisten zij alles
    (of andere dierenverhalen, zoals Ze sliepen nog)
    Toon Tellegen
  • Pim en Pom
    (of andere korte verhaaltjes, zoals Jip & Janneke) Annie M.G. Schmidt
  • Olaf
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf één één twee
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf en de feestdagen
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf en Jaap
    Annet Hogenhout (tekst) en Gerard van Weijenburg (tekeningen)
  • Olaf op vakantie
    Annet Hogenhout (tekst) en de kunstenaars van Kado & Zo (tekeningen)
Inspiratie: prentenboeken
  • Max en de maximonsters
    Maurice Sendak
  • Kikker, alle titels (Let op: NIET de vriendjes van Kikker)
    Max Veldhuis
  • Kikker en Pad (of ander werk van)
    Arnold Lobel
  • Floddertje
    Annie MG Schmidt
  • Raad eens hoeveel ik van je hou
    Anita Jeram, Macbratney & Anita Jeram
  • Monkie
    Dieter Schubert & Ingrid Schubert
  • Vos en Haas (al het werk)
    Sylvia Vanden Heede & The Tjong-Khing
Handige linkjes en inspiratiefilmpjes

werkvormen om zelf te doen
In de poëzieles, in de dagbesteding, in de wandelgangen

Hieronder vind je laagdrempelige, speelse werkvormen om met scholieren en cliënten bezig te zijn met taal, poëzie, zinnen, woorden, klanken.
We voegen er elke week 1 à 2 toe. Er komen er uiteindelijk 9.

De werkwijze Taalvorming - waar dit Gedichtenlaboratorium op gebaseerd is, richt zich heel specifiek op taal als middel tot zelfontplooiing en emancipatie. Onderstaande werkvormen doen dat minder gericht, maar zijn daarom niet minder leuk of belangwekkend. Ieder spel en iedere oefening met taal stimuleert de taalontwikkeling en dat is waar Het Andere Gedicht zich in de basis op richt.

Jij als begeleider/begeleider kunt zelf het best bepalen wat haalbaar en stimulerend is voor jouw deelnemer(s) of leerling(en). Pas aan en mix waar nodig, deze werkvormen dienen vooral als inspiratie!

Wij wensen jullie veel plezier met spelen!

De "grote schoonmaak"-gedichten

‘Ik wil gewassen worden’ schrijven kinderen wel eens op de achterruit van de auto van de buren. Ze weten niet dat ze aan Reverse Graffiti doen. Dit is een kunstvorm die bestaat uit het creëren van patronen op ruiten,muren en bestratingen door deze selectief schoon te maken. Het wordt daarom ook wel Clean Graffiti genoemd. Een originele manier om op drukbezochte openbare plekken opvallende ‘schone reclame’ te maken.

Je kan dus met je vingertoppen op vuile ramen schrijven. Of met een zelf gemaakt sjabloon, water en een hogedrukreiniger een tekening of tekst op straat, stoep of muur aanbrengen. Hoe viezer de straat of muur hoe mooier zal de tekening of tekst wordt. En het is ook nog eens sympathiek om door middel van een grote schoonmaak kunst te maken: je voegt niets toe, maar haalt vuil weg. Daar heeft echt niemand iets op tegen!

Werkwijze

  • Maak met de deelnemers een dichtregel die prikkelend is. Of kies er een uit. Kies een regel die mensen onderweg op straat even stil laat staan.
  • Bedenk op welke plekken je de dichtregel aan wilt brengen. Bezoek de locaties en maak er foto ’s van. Zo kun je bepalen waar de dichtregel opvalt en hoe groot de letters moeten worden.
    *Check of je toestemming (nodig) hebt om op de uitgekozen plekken in de openbare ruimte teksten aan te brengen.
  • Deelnemers maken een sjabloon van de dichtregel.
  • Meestal worden sjablonen van speciaal papier of kunststof gemaakt door middel van snijden of knippen. Het sjabloon moet van soepel materiaal zijn dat ook tegen water kan. Maak een behoorlijk formaat als het op straat of op een muur gebruikt gaat worden. En vergeet ook niet de afzender mee te sjabloneren. Voeg bijvoorbeeld de website van de zorgorganisatie toe. Handig als het sjabloon op te rollen is en onder de arm meegenomen kan worden.
  • Deelnemers gaan met het sjabloon en een *hogedrukreiniger naar de uitgekozen locaties. Ze plaatsen het sjabloon en spuiten het straatvuil of vuil op de muur weg.

Benodigdheden

  • Stevig watervast papier of kunststof dat te knippen of snijden is
  • Scharen, snijmesjes
  • *Hogedruk-reiniger. Dit is een apparaat dat water onder hoge druk door een speciale slang naar een spuitpistool leidt, zodat hiermee hardnekkige aanslag, verwering en andere vervuiling kan worden verwijderd. Het is een apparaat dat al in veel huishoudens aanwezig is.
  • Locatie: Een vieze muur of stoep!

illustratie bij de werkvorm Grote schoonmaak
Foto door Lisa Müllerauh - CC by 2.0

Poëziekwartet

Kwartet! Als je dat als eerste in het spel kan roepen ben je trots. Je bent goed begonnen. Wie de meeste kwartetten bij elkaar weet te spelen is de winnaar van het spel.
Er bestaan oneindig veel kwartetten. Spelen met een eigengemaakt kwartet is het allerleukst.

Maak met elkaar een kwartet van minstens acht verschillende vierregelige gedichten.
Kwartetten doe je met drie of meer personen.

Werkwijze

  • Kies een aantal vierregelige gedichten uit – zoveel als je wilt maken.
  • Kijk voor inspiratie op www.poezie.specialarts.nl, etc.
  • Je kunt ook van iedere deelnemer zelf vier regels uitkiezen.
  • Plaats/print elk gedicht 4x op een A4-tje met boven elk gedichtje een cirkel/kader.
  • Print de pagina’s uit op stevig papier.
  • Laat elke deelnemer een gedicht kiezen.
  • Lees de gedichten met elke deelnemer goed door.
  • Welk plaatje wil de deelnemer maken bij regel 1, bij regel 2, 3 en 4?
  • Geef de dichtregels allemaal een kleur (dit kan eventueel ook al bij het printen).
  • In de cirkels maakt de deelnemer een tekening die bij de gekleurde dichtregel past.
  • Snijd of knip de kaarten uit. Plastificeer de kaarten zonodig.
  • Speel met elkaar het poëziekwartet.

Benodigdheden

  • Vier regelige gedichten.
  • Stevig papier of karton, kleurpotloden of stiften, verf.
  • Scharen
  • Eventueel plastificeermateriaal

Tip
Maak met elkaar een kleurrijk doosje waarin je het kwartet kan opbergen en geef het kwartet een titel.
NB: De meeste kwartetten bestaan uit 8 tot 20 kwartetten.

illustratie bij de werkvorm poëziekwartet
Poëzieproeverij

Zoek en kies met elkaar verschillende gedichten die over eten gaan.
In de keuken ga je aan de slag om bij gedichten passende gerechtjes te maken.
In het atelier stempel je woorden of regels uit de gedichten op tafellopers, placemats en misschien wel schorten.

Werkwijze

  • Kies met elkaar gedichten uit die over eten gaan of vraag de dichtersgroep gedichten over eten te schrijven. Dat kan bijvoorbeeld via de werkwijze die hier in het Gedichtenlaboratorium wordt besproken.
  • Via deze link vind je verschillende gedichten uit Dag taart op de tafel of kijk op: pietpaaltjens.nl/gedichtenoveretenendrinken
  • Bedenk samen welk hapje je hierbij kunt maken.

Het vervolg is aan jullie… ideeën:

  • Laat poëzie-placemats maken
  • Organiseer een poëzieproeverij
  • Nodig de dichters uit om hun gedichten tijdens de poëzieproeverij voor te dragen.

Tip
Een leuk moment voor de poëzieproeverij is de Nationale Poëzieweek. Deze start elk jaar op de laatste donderdag van januari.

illustratie bij de werkvorm poëziekwartet illustratie bij de werkvorm poëziekwartet
Maak je eigen dichtbundel
Schrijf allemaal een gedicht, en maak daarvan tijdens deze workshop een dichtbundel met een echt kaft!

Vorm 1

  • Kies met elkaar een titel, bijvoorbeeld door een aantal regels uit de gedichten in de bundel op te schrijven die
    • op een of andere manier bij alle gedichten passen
    • niet te lang is, zodat hij op de kaft past.
    • Stem met elkaar welke titel het wordt.
  • Schrijf/stempel/druk de titel op een stevig, eventueel gekleurd voorblad en schrijf alle namen van alle auteurs op een stevig, gekleurd achterblad.
  • Kopieer alle pagina’s zoveel keer als je bundels wilt hebben.
  • Leg de pagina’s in stapeltjes uit over de tafels en laat iedereen een exemplaar van de bundel bij elkaar ‘rapen’.
  • Schuif de gedichten in een ’ruggetje’ of niet de bundel vast.
    Eventueel kun je nietjes wegwerken met katoenen bieslint en (witte) hobbylijm.

Hebben jullie ook een atelier?

Vorm 2

  • Maak een selectie uit alle gedichten.
  • Kies bij elk gedicht een kunstwerk of laat bij de gedichten tekeningen en schilderijen maken.
  • Kies met elkaar een titel.
  • Welk kunstwerk past bij de titel?
  • Kopieer alles of ga naar een copyshop.
  • Je kunt het laten binden met een spiraal of kiezen voor een geniet boekje.

Vorm 3

  • Zoek samenwerking met een lokale dichter en een uitgever die helpt bij het selectie-, redactie- en productieproces.

Extra:
Lees de blogserie van Frion: via kennisplatform.specialarts.nl/home/blog/
Lees over De poëzieserie van De Witte Olifant: dewitteolifant.nl/productenprojecten/productenlijn/

illustratie bij de werkvorm Maak je eigen dichtbundel
Samengesteld gedicht*
Met de persoonlijke input van alle groepsleden maakt elke deelnemer zijn eigen samengestelde gedicht. De gedichten worden aan elkaar voorgelezen.
Er wordt bij deze werkvorm individueel en samengewerkt.

Werkwijze

  • Verzamel regels uit eigen of andermans gedichten.
  • Schrijf of typ iedere regel op een strook papier.
  • Laat de deelnemers (individueel of in de groep) een aantal regels uitzoeken en ze in een bepaalde volgorde leggen. Zo ontstaat er een nieuw gedicht.
  • Bespreek of er nog iets veranderd moet; moet er nog iets bij, iets af, iets anders?
  • Maak het gedicht af en deel het met elkaar. Bespreek: waar gaat het over? Wat is er mooi, grappig, raar aan? Hoe is het om zo te dichten?

Benodigdheden

  • Stroken papier
  • Pennen
  • Vellen papier of schriftjes / boekjes

* Geïnspireerd door www.musework.nl

Illustratie bij de werkvorm Samengesteld gedicht
Gedicht in beeld
Woorden kunnen beeldend zijn. Je ziet meteen iets voor je. Ze roepen levendige gebeurtenissen op of stille sfeerplaatjes. We nemen gedichten als uitgangspunt om afbeeldingen te maken: schilderijen of collages.
Deelnemers kiezen een gedicht uit. Het gedicht inspireert hen om het in beelden om te zetten.

Werkwijze
Biedt als begeleider een overzichtelijk aantal gedichten aan die als thema ‘Onderweg’ hebben. Kijk op het tabblad gedichten op deze pagina voor inspiratie. Of kies gedichten die deelnemers zelf geschreven hebben. Je kan als begeleider ook een gedicht kiezen waar iedereen mee aan de slag gaat!

  • Lees met de individuele deelnemers het gekozen gedicht. En vraag welke beelden het gedicht oproept.
  • Deelnemers maken een schilderij of een collage.
  • Maak meteen na afloop een expositie van schilderijen en collages met daarnaast de inspirerende gedichten.
Illustratie bij de werkvorm Gedicht in beeld
Gedicht breien of haken

Deelnemers breien of haken letters die daarna tot woorden en zinnen van een gedicht geregen worden.
Je begeleidt deelnemers bij hun individuele bijdrage aan een groepscreatie. Je laat hen een bijzondere vorm ervaren van een gedicht. Een gebreid of gehaakt gedicht kan als object tentoongesteld worden of kan worden bevestigd op een kledingstuk, tas, gordijn, placemat etc.

Werkwijze

  • Kies met de deelnemers een gedicht of een dichtregel (met als thema Onderweg).
  • Spreek af wat jullie met het gedicht willen doen als het klaar is. Stel je het tentoon, pas je het toe op kleding etc. Houden jullie het zelf of willen jullie het verkopen?
  • Zorg voor breinaalden en/of haaknaalden en voldoende materiaal waaruit deelnemers kunnen kiezen. Spreek met elkaar af hoe groot de letters ongeveer moeten worden en hoe ze makkelijk gemaakt kunnen worden: bijvoorbeeld strookjes breien/haken die aan elkaar geregen of genaaid worden.
  • Maak het gedicht klaar voor de uiteindelijke presentatie.

Benodigdheden

  • Haal bij de bibliotheek het hobbyboekje ‘Letters breien’ van Catherine Hirst. Het staat boordevol patronen. Je kan het natuurlijk ook kopen, tweedehands.
  • Breinaalden en haalnaalden.
  • Knotten wol, katoen etc.
Illustratie bij de werkvorm Gedicht breien of haken